انواع بیماری های اسکالپ

پوست سر (scalp) به دلیل قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی (مانند آلودگی و اشعه UV)، استفاده از محصولات مراقبتی و حتی استرس‌های روزانه، مستعد بروز مشکلات مختلفی است. بیماری های اسکالپ می‌توانند نه‌تنها بر ظاهر موها تأثیر بگذارند، بلکه در برخی موارد به ریزش مو یا آسیب دائمی به فولیکول‌ها منجر شوند. شناخت این بیماری‌ها و درمان به‌موقع آن‌ها می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.

اسکالپ از پنج لایه تشکیل شده است:

Skin
Connective tissue
Aponeurosis
Loose connective tissue
Periosteum

بیشترین تراکم فولیکول‌های مو و غدد سباسه در پوست سر قرار دارد و موها از لایه‌ی بیرونی (اپیدرم) رشد می‌کنند. همچنین اسکالپ شبکه‌ی خونی و لنفی گسترده‌ای دارد؛ به همین دلیل زخم‌های این ناحیه خونریزی زیادی دارند و خطر انتشار عفونت داخل‌شریانی وجود دارد.
همین ویژگی‌ها باعث می‌شوند پوست سر نسبت به بیماری‌ها و آسیب‌های مختلف حساس باشد.

در ادامه به بررسی انواع بیماری های اسکالپ سر می‌پردازیم:

شوره سر

شوره‌ی سر (Dandruff) یک اختلال شایع پوست سر است که با پوسته‌پوسته شدن سفید یا خاکستری سطح پوست سر و خارش خفیف همراه است. این مشکل معمولاً از بلوغ شروع شده و در میانسالی کاهش می‌یابد. عواملی مانند زمینه‌ی ژنتیکی و محیط (رطوبت، استرس و…) در بروز انواع شوره نقش دارند.

شامپوهای ضد قارچ حاوی کتوکونازول و ترکیبات لایه‌بردار مانند سالیسیلیک اسید می‌توانند میزان پوسته‌ریزی و خارش را کاهش دهند.

درماتیت سبورئیک پوست سر

درماتیت سبورئیک یک التهاب مزمن پوست است که معمولاً در نواحی چرب پوست مانند پوست سر و صورت دیده می‌شود. این بیماری اغلب با شوره‌ی سر همراه است و به شکل قرمزی و پوسته‌ریزی (زردرنگ و چرب) در پوست سر خود را نشان می‌دهد.
علائم درماتیت سبورئیک شامل نقاط قرمز کم‌رنگ (بخصوص پشت گوش‌ها و ابروها)، خارش و پوسته‌های چرب است. درماتیت سبورئیک به ترکیبی از عوامل ژنتیکی، فعالیت غیرطبیعی غدد چربی و رشد مخمر مالاسزیا مربوط است.

پسوریازیس پوست سر

پسوریازیس نوعی بیماری خودایمنی مزمن است که منجر به تکثیر سریع سلول‌های پوست و ایجاد پلاک‌های قرمز ضخیم پوشیده از فلس نقره‌ای می‌شود. علائم شایع پسوریازیس پوست سر شامل لکه‌های قرمز خشک با فلس‌های براق، خارش و گاهی درد است. تشخیص پسوریازیس معمولاً بالینی است و در صورت نیاز با نمونه‌برداری (بیوپسی) تأیید می‌شود. روش‌های درمان شامل کورتیکواستروئیدهای موضعی، آنالوگ‌های ویتامین D موضعی، شست‌وشوی متناوب با شامپوهای ضد قارچ (کتوکونازول) و نوردرمانی است؛ گرچه قطعی نیست اما به کنترل التهاب کمک می‌کند.

انواع ریزش مو

آلوپسی آره‌آتا (ریزش مو سکه ای): یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی فولیکول‌های مو را هدف قرار می‌دهد. ریزش مو سکه ای یا منطقه ای، به‌طور ناگهانی در نواحی گرد طاسی قابل‌تشخیص در پوست سر ایجاد می‌شود؛ پوست این نواحی، صاف و بدون التهاب قابل مشاهده است و خارش ندارد
آلوپسی آندوژنیک (طاسی هورمونی-ژنتیکی): شایع‌ترین علت ریزش مو است و با حساسیت ژنتیکی فولیکول‌ها به هورمون‌های مردانه (DHT) بروز می‌کند. آلوپسی آندروژنیک مردان معمولاً به صورت عقب‌نشینی خط رویش و کم‌شدن مو در فرق سر است، و در زنان به صورت نازکی موها.
ریزش موی تلوژن افلوویوم: در اثر عوامل محرک (مانند استرس شدید، زایمان، تب بالا، تیروئید نامتعادل) بخش زیادی از موها به‌طور همزمان وارد فاز ریزش (تلوژن) میشوند. اما این نوع ریزش مو معمولاً گذراست و با رفع مشکل، موها به مرور مجدداً رشد می‌کنند.

فولیکولیت پوست سر

فولیکولیت التهاب فولیکول‌های موست که اغلب به‌دنبال عفونت باکتریایی (مثلاً استافیلوکوک) یا قارچی رخ می‌دهد. این بیماری به صورت جوش‌های ریز چرکی یا برآمدگی‌های قرمز همراه با خارش و درد در پوست سر ظاهر می‌شود.

قارچ پوست سر

تینه‌آ کاپیتیس یک عفونت قارچی درماتوفیتی پوست سر است که عمدتاً کودکان را گرفتار می‌کند. التهاب ناشی از قارچ، سبب ایجاد تکه‌های گرد کم‌مو یا بدون مو می‌شود. در صورت مبتلا شدن به قارچ پوست سر، شوره شدید و خارش نیز رخ می‌دهد.

آکنه اسکالپ (جوش پوست سر)

آکنه یا جوش پوست سر زمانی ایجاد می‌شود که منافذ فولیکولی با سبوم (چربی) اضافی و سلول‌های مرده مسدود شوند. این جوش‌ها که غالباً در ناحیه خط رویش مو یا نقاط پرمو ظاهر می‌شوند، شبیه آکنه صورت هستند. در صورت عفونت ثانویه، آنتی‌بیوتیک موضعی یا سیستمیک تجویز می‌شود.

درماتیت تماسی و آلرژیک پوست سر

درماتیت تماسی پوست سر زمانی رخ می‌دهد که پوست سر در معرض مواد تحریک‌کننده یا حساسیت‌زا قرار بگیرد. استفاده از رنگ مو و یا صابون قوی می‌تواند موجب این نوع درماتیت شود. علائم شامل خشکی، قرمزی، خارش و گاهی تشکیل تاول یا برجستگی‌های ریز در پوست سر است. این بثورات مسری نیستند ولی بسیار آزاردهنده‌اند.

لیکن پلان پوست سر (لیکن پلانوپیلاریس)

لیکن پلان مویی (lichen planopilaris) شکل ویژه‌ای از لیکن پلان است که پوست سر را گرفتار می‌کند. این بیماری خودایمنی منجر به التهاب مزمن فولیکول‌های مو و در نهایت ریزش موهای دایمی (آلوپسی اسکارآ) می‌شود. ضایعات به‌صورت لکه‌های قرمز یا بنفش فلس‌دار همراه با خارش، سوزش و درد روی پوست سر دیده می‌شود. درمان با داروهای ضدالتهاب و گاهی لیزر کم‌توان (LLLT) انجام می‌شود تا از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.

در ادامه، توضیحات مفصل و روش های درمان هر کدام از بیماری های پوست سر آورده شده است: